آغاز ایلام

از مصر باستان و اهرام مصر تا سرزمین‌های اعجاب برانگیز فلات ایران به هر سو بنگرید،‌ آثاری بیشمار و خارق العاده از دنیای قدیم به‌جای مانده است. آثاری که نشان می‌دهد بشریت چگونه از هزاران سال پیش وجود داشته است و چگونه مسیر تحول بشر ردپایی از خود در جهان به جای گذاشته است، انسان همیشه در تلاش بوده تا مسیر زندگی را گسترش دهد و بسیاری از قوانین را که در دنیا حاکم است کشف کند و گاهی به شهود از دنیاهایی که دیده نمی شوند برسد و ترانه سرای آسمانها و خدایان باشد. بدون دانستن تاریخ، زندگی انسان چیزی کم دارد چیزی که به آن شناخت می گوییم، شناختی از هستی ، جهان و نهایتا خود انسان. شناخت گذشته‌ی پر فراز و نشیب تمدن بشری، آینده‌ای استوار و امیدوارانه را به نسل آینده هدیه خواهد داد، آینده ای که مقدمه و سرآغازش در دوره های دور کلید خورده است. تصور کشورها و تمدن ها بدون در نظر گرفتن پیشینه و قدمت آنها تصوری گنگ و غیر ممکن است، گذشته ای که موجب پدیدار شدن لجظه‌ی حال می شود و انسان را در گهواره ی تمدن شکل می دهد، امروز انعکاسی از گذشته ای طولانیست و مقدمه ای برای آینده ای دور، پس بدون شناخت بخش وسیعی از زندگی به اینده نمی توان دقیق نگاه کرد. در این بین باستان شناسی گرچه در ابتدا به قصد و نیتی دیگر در جوامع شکل گرفت اما اکنون یکی از مهم ترین روش های خیز در دنیای گذشتگان است، دنیایی که می توان آنرا به اندازه‌ی آینده برای بشر عجیب و کشف نشده دانست. کاوش در هر منطقه‌ی جدید، بخشی نهفته از زندگی بشر را به ما نشان خواهد داد، بخشی مستقر در ضمیر ناخودآگاه جمعی که هست اما نمی دانیمش. باستان شناسی توامان با هیجانی بزرگ در انسان خواهد بود، مانند زمانی که دیولافوا قدم به سرزمین ایلام گذاشت یا دمورگان در شوش با دنیای بزرگ آشنا شد و یا تجربه‌ی ناب هر باستان شناسی که در لحظه به تصوری تاثیر بخش از دنیای گذشته می رسد. برای درک این جهان خارق العاده بایستی با هم رهسپار دنیایی نا ملموس شویم، سفری به گذشته برای عبور از دروازه های بابل و تماشای زیگورات چعازنبیل و شاید ماندن در معبد ایشتار. ما تصمیم به این سفر گرفته ایم و فکرمان حرکت بخشیدن به این تصور در دنیای امروز است، دنیایی که فکرش تسخیر جهانی است که گویا همیشه مال او بوده اما او نمی داند مانند هزاران قوم و تمدن دیگر ما تنها عابرین این مسیریم نه مالکینش.

  ما در برند آرکئوفشن، هیجان و تخیلی را همانند یک باستان‌شناس برای شما خلق می‌کنیم تا با هم به دوره‌های دور تمدن بشری از سراسر دنیا رهسپار شویم. ایران یکی از مهم‌ترین تمدن‌های بشری برای هر دانشمندی است، فلات ایران خواستگاه بزرگترین و برترین دوره‌های پیش از تاریخ و آغاز شهرنشینی، ذهن بسیاری از باستان‌شناسان جهان را همیشه به خود مشغول کرده است. به هر نقطه از ایران که رهسپار شویم، حضور جوامع باستانی را در آنجا لمس خواهیم کرد. از شمال با تمدن مارلیک، گوهرتپه، در غرب دوره‌ی حسنلو و تمدن‌های مادی، در شرق شهر سوخته، در جنوب با تمدن کهن دوران هخامنشی، ساسانیان و اشکانیان و در غرب و جنوب غرب با تمئن ایلامی‌های کهن روبه‌رو خواهیم شد. چگونه می‌توان بزرگی و عظمت ایارن عزیز را نادیده گرفت؟ وجود ما بخشی از تمدن کهن ایران است پس بهتر دیدیم که سرآغاز داستان آرکئوفشن با تمدن ایلام کهن شروع شود. تمدنی اعجاب‌انگیز که در دل خود داستان‌های عمیقی را نهفته داشته است.

ElamiteMap
susa12

     تا حدود یک قرن پیش شاید به‌درستی ایلام و تمدن نهفته در آن ناشناخته بود، اما به همت باستان‌شناسان فرانسوی و شرق‌شناسان بزرگ، غبار از دیدگان تمدن کهن ایلام گرفته شد. بابلی‌های دوران باستان سرزمینی را که در شرق کشور بابل قرار داشت، الامتو Elamtuیا الام Elam، به‌معنای «کوهستان» و یا شاید «کشور طلوع خورشید» می‌نامیدند. در اصل کشور ایلام شامل خوزستان، لرستان و کوه‌های بختیاری و تا جنوب به‌سمت خلیج فارس و از غرب به رود دجله می‌شده است، یعنی ایلام باستان شامل منطقه‌ی کوهستانی و دشت می‌شده است. قسمت شمالی آن به‌دلیل سختی دسترسی به آن بکرتر باقی مانده اما در قسمت‌های دیگر تمدن‌های بعدی شاید بسیاری از آثار آن دوران را تحت تاثیر قرار داده‌اند. ایلام باستان در قسمت دشت خود همواره در ارتباط مستقیم با تمدن‌های دیگر بوده است. شهر باستانی شوشSusaمرکز تمدن ایلام در قسمت دشت سرزمین‌های ایلام واقع شده است. این شهر باستانی را می‌توان در نوشته‌های مهم تاریخی یونانیان و رومیان با نام سوزیان یا سوزیانا جستجو کرد و آثار فراوانی در این مورد یافت. سرزمین ایلام در واقع یکی از چهار قسمت دنیای قدیم به‌شمار می‌رود، یعنی:آکاد در شمال، سوبارو در شرق، آمورو در مغرب و ایلام در جنوب.

 

   از ابتدای تاریخ ایلامی‌ها و پیدایش این تمدن اطلاع چندانی در دسترس نیست، اما مسلما از اوایل هزاره چهارم قبل از میلاد در دشت سوزیان زندگی شهرنشینی آغاز شده است. این تمدن انواع مختلفی از الهه‌ها را مورد پرستش قرار می‌دادند و مطمئنا طبق نظرات باستان‌شناسان حمایت انسانی را از الهه مونثی که نقش مادر داشته است نشأت گرفته دانسته‌اند. ایلامی‌ها نسبت‌های خود را به مادر می‌دانسته‌اند و زن نقش کلیدی و ماهیتی در دوران ایلام باستان داشته است.

Sargon-of-Akkad_0

   ایلام که خود دارای حکومتی خودمختار و مستقل بوده است از سرآغاز تا زمانی که از بین رفت در کنار همسایگانی بزرگ همچون تمدن آکاد و سومر که پس از مدتی با هم آمیختند و تشکیل دولت بابل را دادند، دولت آشور در کشور اورارتو در سرزمین ارمنستان قرار گرفته بود و تحت تاثیر آن‌ها قرار داشته و یا آن‌ها را تحت تاثیر قرار داده‌اند. اولین تماس ایلام با تمدن بزرگ آکاد در هزاره سوم قبل از میلاد بوده است. آکاد نیز تمدنی شگرف در دنیای باستان به‌شمار می‌رفت. با آنکه ایلامی‌ها خود دارای خط و زبان منحصربه‌فرد خود بودند از خط و زبان آکادی هم استفاده می‌کردند. پیشنهاد می کنم تا در سایت به قمت آشنایی با تمدن آکاد رفته و بیشتر از این تمدن بزرگ مطلع شوید.

   با ظهور پادشاهی به‌نام سارگن در آکاد، ایلامی‌ها احساس خطر بسیار زیادی کردند و با آکادی‌ها وارد مقابله و مبارزه‌ای شدید شدند. سارگن پس از فتوحات بسیار زیاد در میان‌رودان باستان نهایتا ایلام را تصرف کرد. ایلامی‌ها پس از تصرف سرزمین آن‌ها توسط سپاه سارگن همیشه در صدد بودند تا از سیطره آکدی‌ها خارج شوند اما پس از مرگ سارگن فرصت مناسبی رخ داد تا ایلامی‌ها دوباره به استقلال برسند، اما دیری نپایید تا جانشینان سارگن، ریموش، دوباره بر اتحاد بین ایلامی‌ها و بابلی‌ها اعلام جنگ کردند و اینبار نیز شوش فتح شد و آسیب بسیار فراوانی به آن وارد شد.

   پس از ریموش برادر وی مانیشتوسو به فتوحات آکدی‌ها در ایلام اضافه کرد تا جایی که در کتیبه‌ی به‌جای مانده از او خاطر نشان کرده است که در زمان او «سی و دو» شهر از ایلام فتح شده است.

   ایلام به‌دلیل اینکه بخش بسیار مهمی از آن در دشت واقع شده بود بارها توسط اقوام مختلف مورد تاخت و تاز قرار گرفته است، به‌طوری که حتی اقوام گوتی ساکن کوه‌های زاگرس هم به آن‌ها تهاجم داشته‌اند. اما اقوام ایلامی همیشه اسطوره‎ها و داستان‌های خود را زنده نگه داشتند. پس از آن‌که دولت آکاد از قدرت و اعتبار افتاد در شهر «اور» در میان‌رودان جای شهر لاگاش معروف آکاد را گرفت، این‌بار شاهان اور مخصوصا ژول ژی شاه سومر چشم طمع به غنائم ایلامی‌ها دوختند و به‌زودی شهر آنشان و سیماش جزو فتوحات سومری‌ها شدند.

   شهر شوش و معابد آن همواره تحت تاثیر نبردهای مختلف شاهد پرستش خدایان متفاوتی از خدایان آکادی تا سومری بوده است اما ایلامی‌ها همواره برای رهایی از آن‌ها کوشیدند و شورش‌های زیادی داشتند.شاه اور پس از 18 سال مقاومت سرانجام به‌دست یکی از شاهان ایلامی شکست خورد و داستان سومری‌ها پایان یافت. ایلام تاثیر بسیار مهمی در سرنوشت آکاد و سومر در تاریخ داشته است.

دنیای باستان پس از وی زمام امور ایلامی‌ها را کماکان به‌دست داشت ولی بر خلاف دیگر پادشاهان قبلی دست به ترمیم ویرانی‌های ایجاد شده زد. اما در زمان او زبان ایلامی به‌کلی از بین رفت و جای خود را به زبان آکادی داد.

دیدگاهتان را بنویسید